BÙI THANH XUÂN
HỒN CỦA VỈA HÈ
Vỉa hè không chỉ là lối đi, nó còn là phần hồn của đô thị, nơi con người và thành phố thở cùng nhau. Ai cũng có một góc phố, một vỉa hè riêng đời mình. Nơi đó lưu giữ những kỷ niệm, những bước chân, những nắm tay, những quán cóc và cả những nụ hôn.
Vài chục năm trước, khi kinh tế thị trường mở cửa, những cửa hiệu mặt tiền ngang nhiên lấn chiếm vỉa hè. Mỗi năm một ít, để rồi vỉa hè, lối đi bộ bỗng biến mất, lâu dần, thành đặc quyền của họ ở phần đất trước nhà mình.
Lề đường đang được thiết lập lại trật tự mới, tôi nghĩ, lần này có lẽ mạnh mẽ hơn, vỉa hè được trả lại chức năng của nó là lối đi chung. Đường phố sạch sẽ, khang trang hơn, người ta có nhiều không gian trong lành hơn. Những quán cóc, hàng hóa sẽ không còn tồn tại, lấn chiếm, ô nhiễm vỉa hè. Tôi đồng ý với việc làm này của chính quyền.
Nhiều năm, những ngôi nhà mặt tiền có hoặc không kinh doanh, người ta cho phần lối di phía trước nhà là của mình. Hàng hóa bày biện, những chậu cây cảnh chiếm gần hết lối đi bộ, điều này khó có thể chấp nhận được. Thậm chí, dưới lòng đường họ cũng cho là quyền sở hữu của mình.
Nhưng mà.
Tôi có thói quen uống cà phê quán cóc, một chiếc bàn nhỏ kê sát tường, vài bạn già, nhìn phố xá bừng lên sức sông vào sớm mai. Mấy hôm nay, chiếc bàn không đặt ở đó nữa, gần hai mươi khách lớn tuổi được dồn vào bên trong hai chục mét vuông. Mỗi sáng đến quán, thấy vắng đi vài người. Không chịu được không gian ngột ngạt, tôi và mấy bạn lại mang ghế ra, lại ngồi dựa sát tường.
Nhìn vỉa hè thoáng đãng, lại thấy thiếu cái cái lao xao quen thuộc, đáng yêu hằng ngày trước đây.
Cái hồn của vỉa hè bỗng nhiên tan biến.
Vài năm trước, những tháng ngày dịch bệnh, lề đường, vỉa hè như chết lặng, không bóng người qua. Vỉa hè cũng buồn như người.
Lại nhớ những lúc xôn xao. Lại nhớ ba, bốn mươi năm trước.
..
Lề đường đá xanh, vỉa hè tráng xi măng hay trải một lớp bê tông, cây xanh rợp bóng mát, người ta đi lại, nghỉ ngơi trên những chiếc ghế bằng đá, hoặc có thể nhâm nhi ly cà phê quán cóc, nhìn phố, nhìn người.
Không tráng lệ lắm, những con đường mang vẻ thanh bình và con người bình dị cảm thấy an tâm
Một ngày, đường phố rộng thênh thang, hiện đại, khác đi, sang trọng, văn minh hơn. Người ta xén một ít vỉa hè, thu nhỏ lối đi bộ, những hàng rong không còn tồn tại, những quán ăn bình dân biến mất, xe hơi, xe máy nhiều hơn hai bên lề
Những ngôi nhà mặt tiền cao hơn, sáng sủa, giá trị hơn. Những cao ốc bọc kính phản chiếu một thứ ánh sáng phù thủy khiến con người phân chia giai cấp hơn.
Đẹp lắm, văn minh, hiện đại, trật tự lắm. Con người trong những ngôi nhà phía trước cũng được nâng cấp lên, chải chuốc, bóng loáng hơn cho xứng tầm với những đại lộ.
Những ngôi nhà trong hẻm chìm sâu, tối tăm hơn, con người cũng khắc khổ hơn.
Đâu rồi cái hồn của vỉa hè ?
Người ta sống đâu chỉ những ngôi nhà mặt tiền tráng lệ. Đằng sau nó là hàng ngàn, hàng chục ngàn ngôi nhà khác. Những con hẻm ngoằn ngoèo, quanh co, có nhà to, nhà nhỏ, có nhà bê tông nhưng cũng có những căn nhà mái tôn lụp xụp. Có người sang, người nghèo.
Nhưng người sang thì ít, người nghèo nhiều hơn. Có những ngôi nhà xây tạm, bên trong nó là hàng chục người sống chen chúc trong một diện tích khiêm tốn. Có những ngôi nhà mà người sống trong đó nói nhiều âm giọng khác nhau, họ đến từ nhiều tỉnh khác nhau, về đây mưu sinh.
Và dường như để mưu sinh, họ, nhiều người nghèo khổ sống trong các con hẻm chọn vỉa hè làm nơi kiếm tiền, để họ, con cái họ được tồn tại.
Một ngày nào đó, thành phố phủ bóng mát cây xanh hai bên đường, hè phố dành cho người đi bộ chậm rải thả những bước chân trên những viên gạch sạch sẽ, những chiếc xe hơi đậu trật tự hai bên đường nói lên sự giàu có của một đô thị mới, người ta lại thèm nhớ một không gian náo nhiệt, ồn ào buổi sáng của vỉa hè. Người ta lại thèm nhớ những cô cậu học trò, những anh chị công nhân ngồi ăn sáng vội vả trên những chiếc ghế nhựa.
Người ta quên dần đi những con người vất vả mưu sinh bên lề đường, không biết bây giờ họ trôi nổi về đâu?
Họ, những người sống nhờ vả vào vỉa hè, nhiều lắm.
Họ, những người góp phần tao nên cái chất và hồn của phố. Họ mang theo cái hồn của vỉa hè, đi về đâu?
..
Rồi một chiều nào đó nhiều năm sau này, ta dạo bước trên những viên đá màu lam, cúi mặt nhìn vỉa hè thông thoáng sạch sẽ nhưng không nhiều bóng mát cây xanh. Và khi chân đã mỏi, tìm một chỗ ngồi. Bất chợt ta nghe vỉa hè than thở:
"Hỡi người muôn năm cũ"
"Hồn của ta đâu rồi"
Biết trả lời sao đây?
BTX