LƯƠNG MINH
TRẦN ĐỀ DU KÝ
Hôm rồi tôi theo người bạn đi Sóc Trăng thăm đứa cháu ở đây. Do không biết phải đi đâu nên tôi nói với bạn bè là đi Sóc Trăng, nào ngờ nơi đến không phải là thành phố Sóc Trăng mà là Ngan Rô - một vùng quê thuộc huyện Trần Đề.
Ngan Rô –vùng đất cũ xưa
Ngan Rô là một địa danh xưa dù nay người dân địa phương vẫn còn dùng nhưng tên hành chính ở đây gọi là xã Đại Ân 2 thuộc huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng. Chợ Ngan Rô rất trù phú, tuy xã Đại Ân là xã nghèo của huyện Trần Đề nhưng hình như đây xuất phát nhiều thương gia khá giả ở thị trấn Lịch Hội Thượng. Theo anh Trần Minh Trí, doanh nghiệp địa phương thì xã Đại Ân 2 có khoảng 14.000 dân, nhưng đa số người trẻ đều đi làm ở các khu công nghiệp Bình Dương, số người đi chợ này khoảng bốn ngàn người. Chợ có hai trăm hộ kinh doanh , trong đó có chừng hai mươi doanh nghiệp. Ở đây có một nhà thờ, một chùa Ông của người Hoa, chùa Phật tên Hưng Ân tự thuộc Tịnh Độ Tông và một thánh thất Cao Đài. Hưng Ân tự thuộc Tịnh Độ cư sĩ Phật học Việt nam, tín đồ ở đây tu tập theo Đức Tông sư Minh Trí lấy 6 quyển thuộc Kinh, Luật, Luận làm căn bản. Trong đó có quyển Lễ bái Lục phuơng, Phật học vấn đáp được nhiều tín đồ lấy làm kinh nhật tụng. Ngoài việc tu hành, ban y tế phước thiện của chùa còn sưu tầm cây thuốc, hốt thuốc chữa trị cho người dân quanh vùng.
Tại đây cũng có một Phật tử thành lập nghĩa trang Từ Thiện giúp người không có đất được ch6n cất, d9u775c an nghỉ mà không đóng góp một chi phí nào.
Do người dân tộc Khmer chiếm khá đông nên xã còn có chùa Đơm Pô (Lâm Dồ)dành cho người dân tộc ở địa phương. Anh Minh Trí bảo con anh là Minh Khoa dẫn tôi qua nhà thờ vì ở đó từ Ngan Rô còn được lưu dụng trên cổng nhà thờ thuộc giáo phận Cần Thơ. Nhà thờ mới được tu sửa lại phần mặt tiền, bên trái khuôn viên là ngôi đền nhỏ thờ cha Trương Bửu Diệp, một linh mục nổi tiếng khắp miền tây, mà đa số xe khách, tàu khách nào cũng có treo chân dung ông trước mặt tài xế hầu mong sự bình an trong khi di chuyển. Minh Khoa nói với tôi, hồi nhỏ con học ở đây, các dì không phân biệt trẻ con bên lương hay bên giáo, vẫn chăm sóc như nhau. Ngay cả kiến thức về nhạc lý con cũng được các linh mục nhà thờ chỉ dạy.
Cách Ngan Rô chừng 5 cây số là thị trấn Trần Đề, trung tâm hành chính của huyện Trần Đề, ở đây có chợ nhưng tầm vóc chưa tương xứng với chợ huyện đó là chợ Kênh 3 nằm gần trục lộ 91 C đường đi Cần Thơ- Bạc Liêu và nằm trên cảng nước sâu Trần Đề. Cảng Trần Đề dạo này rất sung túc, du khách khắp nơi, đông nhất là TP.HCM xuống đây để đi Côn Đảo. Cứ chiều cuối tuần là bà con các tỉnh xuống đây để đi tàu cao tốc ra Côn Đảo tham quan du lịch. Theo người dân ở đây thì khách đi du lịch có, đi xin số của Cô Sáu có, nên rất đông. Hai con đường ra cảng dọc theo kênh 3 là đường 30 tháng 4 và đường 19/5, có rất nhiều nhà lầu, hỏi ra toàn là của chủ tàu cá.
Thị trấn Lịch Hội Thượng
Nếu như Chợ kênh 3 là chợ thị trấn thì chợ Lịch Hội Thương cũng là chợ thị trấn nhưng nhà cửa và việc buôn bán lớn hơn nhiều. Thị trấn này có một thời là quận lỵ của Lịch Hội Thượng từ năm 1953 đến 1975 thuộc tỉnh Ba Xuyên thời VNCH. Tại chợ Lịch Hội Thượng có nhiều thương gia gốc Hoa kinh doanh vàng bạc, ngủ kim, vải vóc. Trong khu vực chợ có một chùa ông Bổn, thờ Trịnh Ân, một vị quan trung thần đời nhà Tống; một trường dân lập Quốc Cường và một Hội người Hoa. Chùa Ông Bổn là tên gọi thường còn chính danh là Phước Đức cổ miếu, được thành lập năm Dân quốc thứ ba (1915). Trong miếu này có thờ Thần Nông và bà Thiên Hậu, phía trước có trống và đại hồng chung như các chùa Phật của người Việt, trên tường là tranh vẽ bát tiên.
Tôi đến miếu lúc chín giờ sáng, một vài vị phụ trách miếu còn đang uống trà trò chuyện, trong đó có ông Đào Pho- cố vấn miếu, các ông Huỳnh Khánh Đức, Quách Vĩnh Lâm, Trần Hồng. Ông Đào Pho cho biết miếu này là một trong ba chùa Hoa ở thị trấn Lịch Hội Thượng và cái này lớn hơn hai chùa kia. Ngày cúng lớn nhất là 24 tháng chạp, đưa ông Bổn về trời, mùng 4 tháng giêng rước ông Bổn về miếu, ngoài ra cũng có cúng thượng điền, hạ điền giống như các lễ cúng đình tại địa phương. Trong năm, miếu còn có 6 ngày cúng thần tài, đáp ứng nhu cầu tâm linh cho bà con tiểu thương. Có hai ngày cúng thần nông vào rằm tháng 6 và rằm tháng 10.
Chợ Lịch Hội Thượng có hai nhà lồng, một cái bán mỹ phẩm thời trang, một cái bán hàng tạp hóa. Hai bên chợ là những tòa nhà lầu kinh doanh vàng, thuốc tây và những hàng tiêu dùng nhu yếu. Anh Huỳnh Khánh Đức cho biết đồ ăn ở chợ này ngon hơn ở Sóc Trăng (?)những mặt hàng tép đất (tép xẻ) lạp xưởng, bánh pía cũng vậy. Tôi định khi về ghé chợ mua các đặc sản này dùng thử xem có đúng như lời đồn đãi hay không, nhưng rồi lúc về thì đi đường khác.
Anh Trần Hồng bán cháo lòng ở chợ, trên 25 năm, má anh là bà Vĩnh năm nay 86 tuổi bán cháo ngon tiếng vang đi xa. Ngày nào cũng chưa tan chợ mà nồi cháo đã hết. Theo anh cho biết, cháo bán chạy là do giá khá mềm: Mười ngàn đồng một tô, tối đa là mười lăm ngàn đồng hợp với túi tiền dân địa phương.
Một di tích của đồng bào Hoa còn lại là Trường Dân lập Quốc Cường, nằm trong thị trấn, cách chợ chưa đầy một cây số. Sân trường còn lại một sân bóng rổ, loại hình thể thao mà người Hoa ưa chuộng.
Thăm nhà thờ Bãi Giá
Giáo xứ họ đạo Bãi Giá trước đây thuộc huyện Long Phú, nay địa danh hành chính đổi lại là huyện Trần Đề. Theo lịch sử nhà thờ thì họ đạo này đã có từ 1894 đến nay đã 124 năm. Nhà thờ cũ có nét đẹp cổ kính, còn nhà thờ mới đáp ứng được sức chứa giáo dân. Đến đây gần hết giờ làm việc buổi sáng, tôi ngỏ ý muốn gặp cha xứ, ông sẳn sàng tiếp tôi.
Linh mục phụ trách họ đạo tên Phêrô Nguyễn Văn Thọ, vui vẻ trò chuyện với một người lạ và không thắc mắc gì về sự hiện diện của người khách này. Khi hỏi về lịch sử nhà thờ, ông cho biết là không quan tâm lắm những vấn đề không thuộc về con người . Do đó, ngoài việc rao giảng đức tin, ông còn tạo ra “nắm gạo tình thương” để giúp người neo đơn, giúp giữ trẻ cho các gia đình khó khăn. Trong nhà thờ chưa có thư viện, nhưng tôi đã thấy một phòng đọc sách dành cho thiếu nhi , ai muốn mượn về nhà đọc cũng được. Trò chuyện với linh mục Thọ, tôi nghe được nhiều câu chuyện lý thú. Có bà lão hỏi ông, con tôi có thể học làm linh mục được không? Linh mục trả lời, bà cứ nhìn vào mặt tôi, xấu xí như vầy, kém thông minh như vầy, vậy mà tôi cố gắng vẫn làm được. Gương mặt xấu xí của tôi là do Chúa tạo nên, nếu ai chê tôi xấu là chê khả năng tạo hình của Thiên Chúa!
Vấn đề quy hoạch thị trấn
Nhìn chung, huyện Trần Đề là một vùng đất cũ, có tên mới , có thị trấn cũ phồn thịnh như Lịch Hội Thượng (huyện lỵ lâu đời) còn thị trấn Trần Đề có chợ mới như chợ kinh Ba có thể phát triển nhờ nằm sát với cảng cá có nhiều tàu thuyền đánh bắt xa bờ, ngoài ra ở thị trấn này còn có nhiều hộ nuôi yến có thu nhập cao hy vọng việc lập thị trấn mới sẽ đẩy việc mua bán của chợ này thành chợ thị trấn Trần Đề.
Lương Minh