NGUYÊN CẨN
VỊ NGỌT ĐẦU ĐỜI
Một đêm mưa chợt thức giấc nghe tiếng mưa reo trên mái nhà bâng khuâng nhớ lại trong giấc mơ tình cờ gặp những gương mặt tưởng đã nhạt nhòa trôi xa trong ký ức. Nỗi nhớ ngập tràn như Henry Miller có lần nói “Sứ mệnh con người trên mặt đất này là nhớ". Hình ảnh không theo lớp lang nhưng lần lượt hiện về.
Kỷ niệm đầu đời giống như những nét vẽ đầu tiên, vụng về nhưng rất thật, nhất là khi nó bất ngờ xuất hiện trong mơ.
Trong mơ lại thấy biển, lại thấy những đồi cát mênh mông tưởng chừng vô tận ngày thơ trẻ, những lần nghỉ học kéo nhau vào những bụi cây sum suê, hái trâm, loại trái mà ngày ấy Vũng Tàu nhiều vô kể. Trái trâm chín có vỏ ngoài đen như than, ruột bên trong tím ngắt, vị ngọt quyện với một chút chát nhẹ, thường ăn kèm với muối ớt sẽ ‘đã’ hơn. Trái trâm mọc thành chùm giống như nho, có thể hái cả chùm rồi ngồi bỏ vào bao ra biển hóng gió, nhâm nhi những trái trâm chín mọng tím đen ngọt. Người ta nói mùa trâm bắt đầu từ giữa tháng 4, kéo dài đến hết tháng 6 nhưng ngày ấy hầu như mùa nào cũng có ít nhiều. Khi nhắc đến quả trâm rừng, nhiều người sẽ nhớ ngay đến bài đồng dao quen thuộc:
"Trời mưa lâm râm.
Cây trâm có trái.
Con gái có duyên…".
Quên sao được hình ảnh một câu học sinh thành phố vì không kịp chuyển trường giữa năm lớp 6 lần đầu theo ba mình ngượng nghịu vào một ngôi trường đạo, Thánh Giuse …ở Trung tâm thành phố. Nhìn những lớp học khang trang, học sinh nghiêm cẩn học hành, ngoài hành lang một vị cha áo đen đi đi lại lại, gương mặt nghiêm trang, đó là ngài Tổng giám thị, cha Hiệp, dáng cha mạnh mẽ, cứng cỏi, cặp mắt thì khỏi nói, không có học sinh nào dám nhìn. Có hai thầy phụ tá nhưng hầu như cha luôn trực tiếp đi rảo quanh các lớp và cả sân trường. Bọn trẻ gọi cha là “Hiệp sĩ áo đen “nhưng hiệp sĩ này không đeo kiếm mà có một cây roi mây rất to và theo lời kể của những “tội nhân “đã nếm đòn thì chỉ hai roi là không đứng dậy nổi! Từ thành phố ra, tôi hầu như bị cô lập vì chung quanh là những kẻ xét nét, xem cái thằng ‘Sài Gòn ‘này có chịu chơi, hòa hợp không. Một khó khăn mà tôi gặp phải là do chuyển nơi học giữa năm nên không kịp chuyển trường công vì ba tôi quá bận, ông nhận thầu một công trình quân sự của quân đội Úc nên phải ra Vũng Tàu và mang tôi theo nên quyết định học trường tư cho dễ. Cũng mất khoảng gần 10 ngày mới thu xếp được, tôi bỏ mất một chương trong môn Toán, phải cố gắng nhiều hơn các bạn. Mẹ và 2 em ra sau. Thầy giáo dạy toán, thầy Đính, rất nghiêm, đứa nào ho hay có dấu hiệu cảm là thầy đuổi ra khỏi lớp. Thầy dạy lại hơi khó hiểu nên trong lớp có đứa cũng muốn chống thầy nhưng không biết cách nào thì thời cơ đã đến một cách không ngờ.
Đó là một buổi chiều thứ sáu có giờ dạy của thầy mà lại là 2 tiết cuối. Thầy đi trễ. Thằng Tuấn, con một ông chủ xe đò, quậy nhất lớp la lên “Thầy nghỉ rồi, bay ơi! Tụi mình ra biển tắm đi! “Quay sang tôi, Tuấn hất hàm “Thằng Nguyên, mày đi không?” Tôi nghĩ đây là dịp tốt để làm quen va kết thân với chúng nó, đám “xóm nhà lá hổ báo “này, nên gật đầu ngay “Tao đi “. Khi cả bọn vừa ùa ra hành lang xuống cầu thang, nghe tiếng thằng Lạc, một thằng hiền lành nhút nhát gọi vói theo “Thầy tới rồi kìa! Tụi bay dô đi!”, nhưng thằng Tuấn gằn giọng “Đi thôi, kệ ổng cho ổng biết thế nào là dạy dở! Biến theo tao nhen tụi bay. “Tôi ngần ngừ nhưng thằng Tuấn xô vai nói “Mày đi theo tụi tao, nhát như thỏ thì dô Sài Gòn mà ở.” Thế là tôi theo cả đám chúng nó lấy xe đạp phóng ra biển. Nơi chúng chọn là Bãi Dứa, có tên thơ mộng là bãi Phong Trần. Chúng tôi ngồi chơi trên các mỏm đá và tắm biển, 17 đứa tất cả, tung tăng mãi đến gần 5 giờ khi bóng chiều đã hiện lên mặt biển. Mặt trời hắt những tia nắng cuối cùng trong ngày. Cả bọn lục tục kéo nhau ra về. Những gương mặt nghịch ngợm cũng mệt mỏi khom mình chạy thật nhanh về nhà. Riêng tôi, một cảm giác hối hận tràn ngập vì tôi sợ ba tôi sáng mai đây khi nhà trường ra quyết định kỷ luật sẽ buồn vì tôi trong khi ông đang hy sinh làm việc ngày nào cũng đến 2, 3 giờ sáng mới về. Tôi cắn môi suy nghĩ và trong một tích tắc hồi tâm tôi phóng xe về thẳng trường vừa lúc đang tan. Tôi chạy vội, vất xe dưới một gốc cây, cắm đầu chãy thẳng đến phòng Tổng Giám Thị. Tôi gõ cửa, cha Hiệp thò đầu ra, “Mày lớp nào?” Tôi lí nhí “Dạ, lớp 6A2”. “Vô đây”, cha nói “Mày tìm cha có chuyện gì?”
Tôi nói ngay “Thưa cha, con có lỗi xin thưa với cha. Cha tròn mắt “Lỗi gì?” Tôi lúng túng giây lát mới mở miệng được:” Dạ, hôm nay tụi con trốn học giờ Toán thầy Đính đi tắm biển vì tưởng thầy nghỉ “Cha gằn giọng “Sao mấy đứa không chờ thầy?” Tôi đành thứ thực “Dạ, thầy nghiêm quá nên tụi nó sợ.” Cha bật cười “Sợ mà dám trốn học?”
Tôi cảm thấy bình tĩnh hơn “Cha cứ phạt con nhưng xin cha đừng mét ba con “. Cha hỏi tiếp “Bao nhiêu đứa?” “Dạ 17 đứa.” “Mày nhớ tên không?” “Dạ nhớ được một số bạn tại con mới từ Sài Gòn ra nên không biết hết các bạn.” Cha nói “Biết đứa nào thì kể tên ra. “ Tôi kể được khoảng 7 đứa . Cha ghi nhận và hỏi “Còn mày tên gì?” “Dạ, con tên Nguyên.” Cha gật đầu, cúi xuống hý hoáy ghi tên tôi và nói “Thôi về đi. “
Ngày thứ bảy sinh hoạt tập thể nên phải đến sáng thứ hai, chúng tôi mới được thầy giám thị thông báo 17 em nghỉ học chiều thứ sáu lên gặp thầy Tổng Giám thị sau giờ học. Nhiều đứa đi chơi hò hét gào la là thế mà bây giờ mặt mày tái mét, hỏi nhỏ “Bây giờ nói sao tụi bay?” Thằng Tuấn tỉnh bơ “Kệ mẹ nó, có sức chơi có sức chịu, chắc lĩnh roi rồi, chịu khó nhét mấy cuốn tập dô đít quần cho đỡ đau .
Và chúng tôi vào phòng Cha Hiệp, chờ tất cả ngồi yên, cha nói “Đứa nào bày đầu cho tụi bay trốn học?” Không đứa nào dám trả lời vì thằng Tuấn rất dữ, không đứa nào dám trái ý nó. Cha lại nói “Nếu tụi bay không khai là cha hạ hạnh kiểm hết.” Tụi nó nhìn nhau rồi cúi đầu yên lặng. “Cha hỏi thằng Tuấn “Mày tên Tuấn phải không? Mày nói coi vì sao trốn học? “Tuấn lẩm bẩm “Dạ tại thầy dạy tụi con hổng hiểu gì hết mà nghe tin thầy nghỉ tụi con mới đi, hổng biết thầy đi trễ.” Cha gằn giọng “Bịa đặt. Nói dối là phạm tội với Chúa nhen con. Chúa cấm nói dối qua Điều Răn Thứ Tám: ‘Ngươi không được làm chứng dối hại người lân cận mình’nhấn mạnh sự dối trá đi ngược lại bản chất của Thiên Chúa, là Cha sự thật, và có hại đến linh hồn, danh dự, mối quan hệ con người; khi phạm lỗi, hãy ăn năn ngay để được Chúa tha thứ. Các con còn nhỏ mà đã nói dối là mầm mống của sự hư hỏng trong tương lai. Cha biết là thầy đi trễ, có đứa nói là kêu tụi bay trở lại nhưng tụi bay cố ý trốn học, Biết tội chưa?”
Cả đám gật đầu “Dạ, tụi con biết tội rồi.” Bây giờ sao, cha sẽ đánh mỗi thằng 2 roi tượng trưng cảnh cáo. “
Từng thằng một nằm lên cái bệ xi măng trong phòng thầy. Thằng Nguyên đâu?” Tôi lí nhí “Dạ thưa Cha, con đây.” Cha dõng dạc “Mày bước ra về. Còn 16 thằng ở lại.” Bọn nó trố mắt nhìn tôi, kinh ngạc. Không đứa nào biết chuyện gì xảy ra vì Cha không nói gì. Cha rờ lưng từng thằng, không được lót bất cứ thứ gì, tập vở, bìa cứng hay giấy … và bắt đầu nện vun vút những ngọn roi, bọn trẻ mím môi, không dám khóc.
Hôm sau vô lớp tụi nó xúm quanh chất vấn tôi “Sao ổng tha mầy?” Tôi lắc đầu “Tao không biết. “Có tiếng léo nhéo “Ba mày quen Cha phải không?’ Có thằng la lên “Chắc nó con rơi của ổng mày ơi! “Mặc chúng nói gì, tôi cũng đã thoát một trận đòn, kinh nghiệm nhớ đời.
Kỷ niệm thì nhiều dù chỉ có một năm ngắn ngủi, tôi nhớ những ngày trước khi đi học, chở vịt ra chợ cho mẹ bán. Có lần máu bắn tung tóe, một con vịt quẹt cổ vào căm xe đạp, cổ tươm máu, khi giao cho mẹ tôi mới phát hiện. Cả ngày hôm ấy tôi ngẩn ngơ buồn, không biết vì làm mẹ mất một con vịt hay là thương con vịt bị mình làm chảy máu …(?)
Rồi có một lần thầy Trí, thầy giáo dạy văn rất giỏi, của tôi đến nhà như một sự tình cờ, ghé thăm ba tôi và thầy hỏi ba tôi rằng thằng Nguyên nó có anh em gì ngoài này không thì ba tôi chỉ nói rằng gia đình ở đây nó là lớn nhất, thằng anh ở Sài Gòn học thi tú tài không ra đây. Nó ra Vũng Tàu với hai thằng em thôi mà thầy hỏi vậy nghĩa là sao thì thầy Trí mới nói:“Là vì khi cho lớp làm bài Việt văn lục cá nguyệt (học kỳ) vừa rồi, tôi chấm bài văn của nó, cho nó 17 điểm rưỡi trên 20. Lớp nó đồn rằng là thằng anh nó làm dùm bài luận cho nó. Chứ không phải là nó làm mà cũng vì tôi thấy bài của nó không có giống một bài văn mẫu nào hết, khá độc đáo nên tôi thắc mắc không biết có ở nhà có ai làm giúp nó không?” Ba tôi nói “Không, tôi đi làm suốt ngày tới khuya mới về, nó tự học một mình thôi không có ai ngoài này hết.” Và lúc đó thầy ra cái đề là “Tả một cuốn lịch “thì thường tất cả các học sinh khác đều viết về công dụng của cuốn lịch là coi ngày coi tháng và đảm bảo thời gian vân vân nhưng tôi thì lại mô tả thêm cái bức tranh trong cuốn lịch. Tôi viết đại loại trên cuốn lịch có một bức tranh, cảnh một con trâu nằm với chú mục đồng đang thổi sáo ở một ngôi làng quê Việt Nam êm đềm trên cánh đồng xanh biểu hiện sự an bình. Xa xa, hình ảnh buổi chiều nơi thôn quê khi mặt trời nghiêng bóng hắt xuống cánh đồng một màu vàng óng dịu nhẹ. Khói lam chiều từ những mái nhà tranh bay lên, mỏng manh và êm ả, hòa vào bầu trời đang dần ngả sang màu tím…Lâu rồi tôi chỉ nhớ mang mang vậy.
Đồng thời tôi cũng kết luận là nhớ lời ba tôi dậy là “Xuân bất tái lai” nghĩa là mùa xuân chẳng bao giờ trở lại hai lần do đó tôi phải trân trọng, phải gìn giữ tuổi trẻ của mình.
Vì những điều đó mà thầy thấy rằng suy nghĩ của tôi vượt lên trên tầm suy nghĩ của một đứa trẻ 12 tuổi. Và quyết định cho tôi 17 điểm rưỡi nên khi nghe trong lớp nó đồn rằng là anh nó làm dùm, thầy cũng ngờ ngợ tin, nên muốn đến nhà vừa thăm nhà đồng thời cũng vừa để biết thêm gia cảnh của tôi. Môn toán thì tôi gặp đôi chút khó khăn nhưng sau vài tháng thì tôi bắt đầu phục hồi lại và cuối năm đó tôi đứng hạng hạng 5 trên 52 đứa trước khi chuyển về Sài Gòn trở lại.
Nhớ thành phố Vũng Tàu với bao nhiêu nhộn nhịp về đêm và bao nhiêu cám dỗ, tuy nhiên ba tôi luôn dặn các con phải đi đến nơi về đến chốn không được nhìn ngang ngó ngửa mặc kệ những cô gái mắt xanh môi đỏ õng ẹo cặp tay mấy anh lính viễn chinh Hoa Kỳ đi nghênh ngang ngoài đường ngoài phố hay dọc biển, phía Bãi Trước, rất nhiều snack bar xập xình ca nhạc. Nhưng quân đội Úc thì hết sức nghiêm túc, sau năm giờ chiều tất cả đều phải cắm trại ở trong doanh trại hết và không ai được không ai được ra ngoài. Ba tôi khen người Úc kỷ luật và dặn tôi phải sống như vậy mới được. Còn bao nhiêu kỷ niệm nữa có thể nhớ như một lần đi chơi với các bạn vào đường hầm trong Tịnh Xá Ngọc Bích nơi quân đội Pháp hay Nhật ngày xưa trú ẩn, chúng tôi cầm đèn cầy đi bỗng dưng tắt ngúm (chắc vì thiếu oxy) tất cả ùa té chạy ra …
Bao nhiêu là kỷ niệm, thời gian đã trôi đi rất xa, bạn bè đã có người đi mãi không về nhưng những ngày tháng cũ vẫn nồng nàn hương sắc một thời.
Bạn trường những bóng phù vân
Xót thương mái tóc nay dần hết xanh (Hồ Dzếnh – Trưa vắng)
Có ai đó nói làm sao quên được những “ngọn gươm giáo gãy “thời tuổi dại. Chúng ta đã xa rời tuổi thơ của mình và không bao giờ trở lại được đồi cát ngày xưa, nơi những kỷ niệm đầu tiên, mộc mạc nhưng trong trẻo và theo ta suốt cả cuộc đời.
Dấu chân trên cát đã phai mờ nhưng trong hình bóng ngày xưa còn đầy lưu luyến. Ẩn sâu giữa những tán cây rừng rậm rạp, những quả trâm nhỏ bé nhưng mang hương vị độc đáo, vừa ngọt vừa hơi chát gắn liền với ký ức tuổi thơ của chúng tôi ở một thành phố biển dù bây giờ không còn nữa! Nhưng vị ngọt đầu đời vẫn còn đọng lại mãi trong tôi.
Lâu rồi còn thoảng mùi thơm
Chân đi nghe động tới hồn ngây thơ. (HD- Trưa vắng)
Nguyên Cẩn