GIANG HIỀN SƠN
HÀ NỘI VÀ NỖI NIỀM HOA SỮA
Nhớ đến những mùa hoa Hà Nội, những người yêu mảnh đất này không thể không nhắc đến mùa hoa sữa. Đó là một mùa hoa nhưng cũng có thể gọi về cả mùa thơ, mùa nhạc khiến cho đất trời thủ đô khoảnh khắc cuối thu chầm chậm sang đông bỗng trở nên rạo rực, thao thức, nồng nàn với những vấn vương bởi cái hương thơm ngọt ngào, đằm sâu, quyến rũ đang dịu dàng gửi vào trong gió. Mùi hương ấy làm cho bao bước chân qua không khỏi ngập ngừng như thể đang bị níu lại. Có lẽ vì thế mà loài hoa này, từ lâu, đã được xem là tình yêu và nỗi nhớ của người Hà Nội.
Mỗi khi đất trời Hà Nội chuẩn bị sang thu, hay đâu đó người Hà Nội ly hương chạm tiết thu về, hẳn là trong lòng không khỏi ngân lên những giai điệu tha thiết, ngọt ngào như “Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm…” hay “Mùa hoa sữa về, thơm từng cơn gió…” để rồi lại ngậm ngùi “Nhớ phố Quang Trung, đường Nguyễn Du những đêm hoa sữa thơm nồng...”. Và cũng có khi còn chất chứa cả những nỗi niềm bâng khuâng trong ký ức “Ta còn em mùi hoa sữa…” với bao tiếc nuối, xót xa “Chỉ còn mùi hoa sữa nồng nàn trong căn phòng nhỏ…” cùng những hoài niệm về một thời “Hoa sữa thôi rơi, em bên tôi một chiều tan lớp”... Cứ thế, những tưởng cây hoa sữa - biểu tượng của trời thu Hà Nội sẽ ăn đời ở kiếp với người thủ đô.
Nghĩ vậy nhưng không phải vậy. Có lẽ, do cái cảm xúc ban đầu với loài hoa ấy quá sâu đậm, đến mức lấn át cả ý chí. Người Hà Nội cứ thế mang hoa sữa về trồng dày đặc trên các tuyến đường, để rồi những đêm thu hôm nay, nhiều con phố thực sự không còn cái hương vị “ngọt ngào đầu phố” năm nào. Thứ sắc hương từng đi vào trong thơ ca đầy thi vị một thời nay đã hoá thành nồng nặc bởi hương toả đậm sâu quá mức khiến cho không gian phố thị trở nên đặc quánh tưởng chừng ngộp thở đến khó chịu. Chính vì thế, những chùm hoa sữa từ một biểu tượng rất thơ mộng và rất đáng yêu đã biến thành một loài cây “tội đồ” trên phố, khiến người ta phải hô hào chặt bỏ hay bước vội để qua mau mỗi khi giáp mặt.
Rồi thậm chí, những ngày qua, cây hoa sữa ở Hà Nội đã phải chịu không ít lời “cay nghiệt”, có người còn dùng cả công nghệ AI để chế ra biết bao hình biếm hoạ đầy mỉa mai với một loài cây một thời là hồn cốt của mùa thu nơi phố phường kẻ chợ. Thật là tạo hoá trớ trêu, sớm nổi thì chóng tàn, hồng nhan phải chịu bạc phận. Xem những dòng trạng thái của người đời với hoa sữa trên mạng xã hội mà tôi lại nghĩ đến câu thơ của Nguyễn Du “Lạ gì bỉ sắc tư phong/ Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen” mà thương cho hoa ấy. Thực ra, cây hoa sữa đâu có lỗi. Có phải bây giờ hoa sữa mới “nồng nàn” thế đâu? Cách đây hơn nửa thế kỷ, trên đường Nguyễn Du hay phố Quang Trung, trong mỗi đêm thu về hoa sữa đã chẳng từng ngọt ngào và dịu dàng đưa hương êm đềm khiến cho bao người bị phải lòng mà đắm say, ngây ngất đó sao? Cho nên, cái lỗi “nồng nặc” quá đỗi ở đây là do khâu quy hoạch. Người ta yêu “hoa hậu” nhưng chẳng hiểu gì về “hoa hậu” dẫn đến phũ phàng và sẵn sàng làm tổn thương “hoa hậu” một cách tàn nhẫn... Giá như, người làm quy hoạch hiểu về đặc tính của hoa sữa mà trồng điểm loáng thoáng xen cùng các loài cây khác thì cả khu phố đâu nên nỗi, người qua phố đâu phải chịu cảnh khó chịu đến mức che mồm, bịt mũi như tránh “hủi”... Và nếu thế, tất nhiên hoa sữa cũng đâu có bị tổn thương, đâu phải chịu bao lời thị phi oan uổng.
Nghĩ thế tôi không khỏi phát hoảng trước những cơn giận của ai đó với cây hoa sữa. Rồi lại tưởng tượng ra, nếu một mai Hà Nội không còn hoa sữa nữa thì mỗi mùa thu về hương sắc phố phường của thành phố liệu rồi sẽ ra sao? Khi ấy, thiếu nữ Hà Thành lướt đi trên những đường phố còn đâu hương thu vương trên làn tóc mây hay thoảng vào trong gió vấn vít trên những chiếc khăn quàng cổ khi đông chớm về. Cứ miên man như thế rồi tôi chợt nhận ra Hà Nội không chỉ đẹp bởi những thanh sắc mà còn đằm sâu bởi hương vị đặc trưng của mỗi mùa được toả ra từ mỗi chùm hoa, mà mùa thu chắc chắn là hương sữa ngọt ngào, đượm nồng, ấm áp. Cái mùi hương ấy không chỉ đánh động nơi khứu giác mà còn thức dậy cả những con tim. Bởi thế, hương hoa sữa toả bay trong gió đã làm cho không ít người Hà Nội xa quê luôn cảm thấy trong mình chất chứa một tình yêu xứ sở nồng nàn thoảng trong nỗi nhớ mùa thu. Ký ức ấy cứ bồi lắng, tích tụ thành một miền nhớ thương da diết trong tim và một lúc nào đó vô tình chạm phải bỗng trỗi dậy thành cháy bỏng: “Ngày xưa tôi thầm yêu một nàng thiếu nữ/ tóc em dài như gió mùa thu/ mùa thu khi hoa sữa thơm ven mặt hồ”; “Tình yêu đầu mang hương sắc mùa thu/ Mùi hoa sữa tan trong áo em và mái tóc”, “Hà Nội vào thu, hoa sữa đã kịp nở chưa anh/ Hương có còn nồng nàn như đêm trăng ngày cũ…/ Sài Gòn giờ chưa đến mùa ngâu/ Vậy mà nghe hoa sữa bỗng nghẹn ngào, thổn thức”… Cho nên với người Hà Nội, hương hoa sữa còn là mùi của hoài niệm trong lòng những kẻ tha hương. Điều ấy cũng dễ hiểu, người Hà Nội ở đâu đó xa xôi chỉ cần ngửi thấy hương hoa sữa là tự dưng nước mắt rất dễ chảy ra và trong hồn người lại hiện ra một góc nhỏ phố xưa bên những căn gác cũ rêu phong, nghiêng nghiêng trong nắng vàng rót mật.
Nhiều lúc lang thang trên cõi mạng, lắng nghe những ồn ào về hoa sữa của Hà Nội, bất chợt tôi lại nhớ đến vần thơ Haiku của nữ sĩ Chiyo: “Ôi hoa triêu nhan/ Dây gàu vương hoa bên giếng/ Đành xin nước nhà bên” mà không khỏi chạnh lòng nghĩ về phận hoa sữa trong những ngày qua. Người thương cảm thấy yêu mến sự ngọt ngào, quyến rũ; kẻ thị phi kêu kêu nồng nặc, nhức đầu. Facebook giờ đây tựa như một bãi chiến trường và cuối cùng phe thương hoa tiếc ngọc đành bất lực ngắm nhìn người “xịt mưa rào”, kẻ thẳng tay cắt cành, đốn gốc. Thế rồi, bất giác tôi lại thèm một cách hành xử của thi sĩ người Nhật. Ta thà chịu phần bất tiện về mình, chấp nhận sang xin nước nhà bên chứ không nỡ kéo dây gàu để gây tổn thương cho một nhành hoa dại nhỏ bé đang quấn quýt ở bên giếng nước. Rồi lại chợt nghĩ, giá như thay vào sự giận dữ kia bằng một tấm lòng trắc ẩn với cỏ cây hoa lá cùng việc quy hoạch, sắp xếp lại cây xanh thì nàng thơ của thành phố vì hoà bình, ngàn năm văn hiến đâu có bị hắt hủi hay chịu phận buông lời nghiệt ngã đến đáng sợ. Nếu được như thế, hẳn là khi thu về, thành phố của chúng ta lại “Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm…” để thức dậy những con tim và lắng đọng thành mùi hoài niệm thiêng liêng trong lòng kẻ ở người đi khi mỗi độ heo may lành lạnh kéo về!
(Đào Thị Thu Hiền)
Trường THCS Nguyễn Văn Huyên, xã Sơn Đồng, TP Hà Nội