LƯƠNG MINH
CÂU CHUYỆN VỀ CHỢ
Sài gòn trước 1975 có bao nhiêu chợ, chưa có thống kê nhưng nhắc đến những chợ mà người Sài Gòn ai cũng biết cũng là một cái thú. Nhân ngày nghỉ cách ly xin trò chuyện theo lối trà dư tửu hậu.
Tiêu biểu cho Sài Gòn là chợ Bến Thành. Về hình thức chợ này ngày nay không khác cách nay 40 năm. Nếu như ngày xưa chợ Bến Thành, chợ Tân Định là những Chợ Lớn của quận 1, trung tâm của khu Sài Gòn Chợ lớn, chuyên phục vụ cho giai cấp trung lưu, tư sản sĩ quan chế độ cũ. Chung quanh chợ không bán tràn lan ra như ngày nay mà là chỗ đậu xe jeep của mấy bà vợ sĩ quan đi chợ. Bà tám Lang ở quận 3 cho biết, đừng nói chi đến chợ Bến thành, chợ Tân Định giá cả cũng cao, nhưng phải nói là toàn thực phẩm ngon được tuyển đem về đây. Trước chợ Bến thành có cây cầu vượt do công binh quân đội Sài gòn xây dựng, cầu này ít người đi nhất là mấy cô mặc váy ngắn không dám qua cầu, ngại có người đi đường nhìn lên. Bây giờ chợ Bến Thành cũng kiêu hảnh với giá cả dành cho các bà nội trợ sang trọng, lại thêm chức năng là một chợ dành cho khách du lịch nước ngoài với các mặt hàng thời trang, hàng thủ công mỹ nghệ, quà lưu niệm. Từ đó , tạo cho người bán trong chợ có đến hai ba sinh ngữ Anh-Pháp- Nhật-Hàn, thông thạo đến mức giao tiếp được.
Chợ Bình Tây là chợ trung tâm của khu vực Chợ Lớn, nơi có nhiều người Hoa sinh sống nhất của miền Nam trước đây. Ngoài vai trò là chợ đầu mối các mặt hàng gia dụng, vải sợi, Bình Tây còn gần chợ đầu mối kim khí điện máy (chợ Kim Biên), gần trung tâm sản xuất các loại hàng hóa cung ứng cho cả miền nam Việt Nam từ Bến Hải đến mũi Cà Mau. Khu vực này có cả bến xe tải, các chành phụ trợ cho việc phân phối hàng các tỉnh cũng như tiếp nhận nông sản cung cấp cho các chợ nhỏ trong thành phố. Ngày nay, chợ Bình Tây đã được sửa sang lại, phân khu theo ngành hàng và vẫn còn chức năng chợ đầu mối, nhưng đã vai trò đã giảm do các hãng buôn lớn đều có nhà phân phối ở các tỉnh. Hàng sản xuất trong nước hay hàng ngoại nhập vào đều đưa ngay xuống tỉnh không qua trung gian của chợ Bình Tây.
Khu vực Chợ Lớn còn có chợ An Đông nổi tiếng một thời với cơm gà Siu Siu. Trước 75 là chợ khu vực, sau nhờ có thêm khu thương mại An Đông Plaza tạo nên khu chợ trù phú có nhiều khách quốc tế Á Đông như Trung Quốc, Đài Loan, Singapore đến mua sắm. Hàng thủ công mỹ nghệ, vàng bạc đá quý, thực phẩm đặc sản Việt Nam được khách nước ngoài mua nhiều.
Chợ cá đầu mối.
Chợ cá đầu mối trước 75 là chợ cá Trần Quốc Toản, nằm tại Siêu thị Sài gòn góc đường 3 tháng 2 và Lý Thái Tổ ngày nay. Quy mô chợ cá không nhớ lớn cỡ nào nhưng đứng xa 300 mét ở cư xá Nguyễn Trung Trực (trại lính quân cụ) còn nghe mùi tanh. Sau 75 , chợ cá này không còn , bạn hàng cá tập trung về chợ cầu Ông Lãnh, nhưng rồi sự hoạt động của chợ đầu mối thủy sản Cầu Ông Lãnh này cũng tồn tại đến tháng 10/2003 thì chấm dứt , chợ dời về chợ Bình Điền. Cùng chung số phận với bạn hàng bán cá, các vựa trái cây chợ cầu ông Lãnh, Cầu Muối phải di dời lên chợ đầu mối Thủ Đức (phường Tam Bình) và chợ đầu mối Tân Xuân, Hóc Môn. Phải nhìn nhận rằng các chợ đầu mối thủy sản, nông sản ngày nay tương đối có quy củ hơn, sạch sẽ hơn có chỗ đậu xe tải lên xuống hàng rất tiện lợi. Trái cây từ các tỉnh miền tây chở lên chợ cầu Ông Lãnh rất tiện lợi nhờ đi đường sông, phí chuyên chở thấp, nhà vườn mua bán trực tiếp với vựa bằng cách gửi hàng theo ghe, chủ ghe nhận tiền đem về cho nông dân. Ngày nay, trái cây trong vườn bán cho các vựa tại huyện, các vựa này thuê xe chở lên chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, Hóc Môn, nhà vườn ít cơ hội đi Sài Gòn thu tiền, dọ giá vì a lô một cái là nắm được giá cả. Nhắc lại chợ cầu Ông Lãnh, ngày xưa khu vực đường Ký Con- Camettet cũng có một chợ tạp hóa, bánh kẹo đầu mối bán cho bạn hàng đi miền trung vì thời đó ga xe lửa nằm trước chợ Bến Thành, chỗ công viên 23 tháng 9. Chợ này hoạt động sung đến năm 1995, chuyên bán cho đội quân hàng gánh bán bánh kẹo cốm là dân nhập cư từ Quảng Ngãi, Bình Định vào. Cứ mỗi sáng họ lấy hàng bên phố Ký Con-Camette đem về trước khu vực ga xe lửa cũ để chỉnh trang hàng hóa trước khi “xuất bến”. Đội quân hàng gánh này tỏa ra đi khắp các quận, huyện bán các bánh kẹo, trái cây cóc ổi rẻ tiền phục vụ cả các học sinh trường học.
Do là vùng đất dễ tiếp nhận dân nhập cư nên chợ ở sài gòn cứ mọc lên và tồn tại với những tên rất dân dã như chợ Cây Quéo, chợ Cây Thị, chợ Cây Điệp cũng tồn tại được trăm năm và mới vừa bị xóa sổ do quy hoạch mới. Có chợ mà nhiều người dân thành phố chưa từng nghe tiếng như chợ ông Hoàng, chợ ông Địa ở khu vực Tân bình. Có chợ dành cho một nhóm người địa phương như chợ Bà Hoa (chợ Phương 11, Tân Bình) chuyên bán đặc sản của Quảng Nam như mì Quảng, cao lầu (nguyên liệu nấu), kẹo gương, bánh tráng, mạch nha.. Có một chợ nhỏ mà sau 75 đã vươn vai biến thành chợ lớn là chợ Nguyễn Văn Thoại chuyên bán đồ lính cũ nay là chợ Tân Bình – một trung tâm chuyên bán đồ may sẳn bỏ mối cho cả nước.
LUONG MINH